Rijbewijstypen en categorieën

De categorieën zijn in de EU en EER geharmoniseerd door Bijlage I van Directive 2006/126/EC. AM: bromfietsen, 16 jaar. A1/A2/A: motoren ingedeeld naar vermogen, 16/18/24 jaar. B: auto's tot 3.500 kg, 18 jaar (17 in het VK en Ierland). BE: auto met zwaardere aanhanger. C1: middelzware vrachtwagens 3.500-7.500 kg, 18 jaar. C: vrachtwagens boven 3.500 kg, 21 jaar. D1 en D: minibus en bus, 21 en 24 jaar. Aanhangercategorieën (BE, C1E, CE, D1E, DE) horen bij elke basisklasse. Lidstaten mogen een hogere minimumleeftijd vaststellen waar de richtlijn dat toelaat, en professionele categorieën vereisen de Code 95-opleiding op grond van Directive 2003/59/EC.

Bijlage I van Directive 2006/126/EC definieert vier in de EU geharmoniseerde motorklassen. AM omvat brommers tot 50 cc en 45 km/h, minimumleeftijd 16 (15 in sommige staten op grond van Article 4). A1 omvat lichte motoren tot 125 cc, 11 kW en een vermogen/gewichtsverhouding onder 0,1 kW/kg, minimumleeftijd 16. A2 omvat motoren tot 35 kW met een vermogen/gewichtsverhouding onder 0,2 kW/kg, minimumleeftijd 18. Volledige A omvat onbeperkte motoren, minimumleeftijd 24 bij directe instap of 20 met twee jaar A2 (progressieve instap). Elke stap vereist een eigen theorie- en praktijkexamen op de openbare weg (en in de meeste lidstaten een aparte test voor manoeuvres op lage snelheid).

Bijlage I van Directive 2006/126/EC definieert categorie B als motorvoertuigen met een maximaal toegestane massa van niet meer dan 3.500 kg, ontworpen om naast de bestuurder maximaal acht passagiers te vervoeren. Je mag een ongeremde aanhanger tot 750 kg trekken, of een zwaardere aanhanger zolang de combinatie 3.500 kg niet overschrijdt. De B96-code, behaald na een korte aanvullende test, verhoogt de combinatielimiet naar 4.250 kg. BE (een apart examen) verhoogt deze verder naar 7.000 kg gecombineerd. De meeste campers en kleine bestelwagens vallen onder categorie B; het plafond van 3.500 kg is de maximaal toegestane massa, niet het leeggewicht.

Slaag je in een automaat, dan is je rijbewijs beperkt tot voertuigen met automatische transmissie (code 78 op de Europese fotokaart, vastgelegd in Bijlage I van Directive 2006/126/EC). Slaag je in een handgeschakelde, dan mag je beide rijden. De beperking telt in landen waar handgeschakelde auto's de huur- en occasionmarkt domineren — Spanje, Italië, Polen en Frankrijk verkopen nog steeds vooral handgeschakelde modellen. De Britse DVSA rapporteert dat de slaagpercentages voor automaten enkele punten hoger liggen dan voor handgeschakeld, vooral omdat de koppeling wegvalt. Om de beperking op te heffen leg je het volledige praktijkexamen opnieuw af in een handgeschakelde; het geslaagde theorie-examen blijft geldig.

Upgraden betekent een nieuw theorie- en praktijkexamen voor de nieuwe categorie, plus modules van het Certificaat van Vakbekwaamheid (Code 95) voor C en D op grond van Directive 2003/59/EC. Van B naar C1 of C moet je de C-theorie en het examen op de openbare weg in een vrachtwagen afleggen; de medische keuring is zwaarder (DVLA D4-formulier in het VK, ärztliche Untersuchung in Duitsland op grond van FeV §48). Van A2 naar volledige A laat de progressieve instap je het theorie-examen overslaan na twee jaar A2 en alleen het praktijkexamen doen (Article 4(3)(c) van Directive 2006/126/EC). Aanhangeropleidingen (BE, C1E) vragen een apart praktijkexamen met beladen aanhanger.

De namen verschillen maar de functie is dezelfde: het Britse voorlopige rijbewijs (DVLA D1-aanvraag, 17 jaar), het Spaanse permiso de circulación de prácticas / L-bordfase beheerd door de autoescuela en DGT, de Duitse Begleitetes Fahren ab 17 (BF17, FeV §48a, 17 jaar met aangewezen begeleider), de Franse conduite accompagnée (AAC, 15 jaar met 3.000 km begeleid rijden). Gemeenschappelijke regels: een gekwalificeerde begeleider, leerlingaanduiding (L in het VK, groene L in Italië en Spanje), snelwegverbod in het VK totdat de leerling beschikt over een voorlopig rijbewijs en een auto met dubbele bediening met een erkende instructeur. Voor het reserveren van theorie en praktijk is eerst het voorlopige rijbewijs nodig.

Een volledig rijbewijs beëindigt de begeleidingsregels — geen gekwalificeerde passagier vereist, geen L-bord, geen snelwegverbod voor leerlingen. Beginnende bestuurders hebben in de meeste landen nog wel beperkingen. In het VK trekt de Road Traffic (New Drivers) Act 1995 het rijbewijs in als de bestuurder binnen twee jaar na het slagen zes strafpunten verzamelt. In Frankrijk voeren beginnende bestuurders een rode A-schijf en aanvaarden ze een beginkrediet van zes punten plus lagere snelheidslimieten gedurende drie jaar (Code de la route R413-5). In Spanje geldt voor beginnende bestuurders (minder dan één jaar) een alcohollimiet van 0,3 g/L in plaats van 0,5 g/L (Reglamento General de Circulación Article 20).